Чăваш таврапӗлӳҫисен пӗрлӗхӗ

Союз чувашских краеведов

Чăвашла Русский

Таврапӗлӳ вӑл...

«Таврапӗлӳ ҫын таврашӗнчи ӑс-хакӑла ӳстерет, унсӑрӑн этем мӗншӗн пурӑнмаллине ӑнланаймасть».


«Таврапӗлӳ «автортан пулса кайман» тавралӑха историлӗх витӗмне парать, унӑн аваллӑхӗнче, вӑл ытлашши ватӑ пулмасан та, мӗн те пулин ҫӗнни, пахи тупса палӑртать».

Дмитри Лихачёв академик

«Лучший гид России»: ищем талантливых экскурсоводов!

03.04.2017 15:10
«Лучший гид России»: ищем талантливых экскурсоводов!

Русское географическое общество представляет новый Всероссийский конкурс «Лучший гид России». Цель этого беспрецедентного проекта – найти самых увлеченных и талантливых гидов, способных влюбить в свой регион всю страну.

Стать участником творческого соревнования может экскурсовод с любым опытом – и профессионал, и любитель. Все, что нужно – снять двухминутный видеоролик на русском языке, содержащий яркий рассказ о культурной, музейной или природной достопримечательности вашего края. Отправьте получившийся сюжет на сайт лучшийгид.рф до 30 июня 2017 года.

На конкурс принимаются работы, посвященные историко-культурному наследию только России, а вот попробовать свои силы и снять мини-экскурсию могут жители любой страны.

Номинации Конкурса:

v ГИД-ПРОФЕССИОНАЛ. МУЗЕЙ

v ГИД-ПРОФЕССИОНАЛ. ГОРОД

v ГИД-ПРОФЕССИОНАЛ. ПРОВОДНИК. ГОРЫ, ЭКОТУРИЗМ

v ГИД-ЛЮБИТЕЛЬ

v ГИД-ЛЮБИТЕЛЬ. ДО 18 ЛЕТ

Победители получат уникальную возможность стать героями фильмов телеканала «Моя Планета», а их авторские экскурсии увидит вся страна!

Подробнее о конкурсе, жюри и правилах приема заявок на сайте лучшийгид.рф

СЕЛЬЧАНКА ПИШЕТ ИСТОРИЮ ГОРОДА

01.04.2017 11:46
СЕЛЬЧАНКА ПИШЕТ ИСТОРИЮ ГОРОДА

В библиотеке имени Леонида Агакова на улице Ивана Франко состоялось обсуждение проекта энциклопедии города Чебоксар и рукописи «История микрорайона «Текстильщик», которую около десяти лет составляла библиотекарь Светлана Баринова. Светлана Федоровна родом из деревни Красномайск Батыревского района, но Текстильный городок она знает лучше, чем историю родного уголка Начар Уби.

 

В сборе городской книги ей помогают коллеги Раиса Михайлова и Надежда Васильева, заведующая библиотекой Татьяна Уразаева, многочисленные читатели и жители с улиц Гайдара, Калинина, Учительской, Франко, Яковлевой и других. Здесь жили и живут многочисленные герои труда и воинской славы. Им посвящены отдельные разделы «Известные люди микрорайона», «Участники Великой Отечественной войны», «Ликвидаторы Чернобыля», «Памятник воинам-афганцам», «Аллея героев».

Главы «История хлопчатобумажного комбината», «ТЭЦ-1», «Лентоткацкая фабрика», «Чувашский художественный музей», «Стадион «Спартак», «Поликлиника № 1», «Вторая городская больница», «ДК имени Петра Хузангая», «Музыкальная школа № 2 имени Василия Воробьева», «Одиннадцатая средняя», «Мемориальный комплекс «Победа» с музеем военной техники так богаты, что уже просятся в отдельные книги. Хронология жилой зоны микрорайона, факты прошлого и настоящего поселка уточняются с каждым днем.

Наградная комиссия Союза чувашских краеведов выразила благодарность неутомимой энтузиастке Светлане Бариновой и присвоила ей звание «Почетный краевед».

Фотоснимки В.Станьяла из библиотеки им. Л.Я.Агакова смотрите в разделе «Сăнсем, Фото» нашего сайта.

КРАЕВЕДЫ СЕМИНАРЯТ ПО-ДЕЛОВОМУ

30.03.2017 08:17
КРАЕВЕДЫ СЕМИНАРЯТ ПО-ДЕЛОВОМУ

В Центре внешкольной работы «Эткер» в Чебоксарах 29 марта 2017 года прошел республиканский семинар педагогов, руководителей краеведческих и музейных работ. Семинар вела Вера Волкова, социальный педагог отдела по организации и методическому сопровождению мероприятий эколого-краеведческой направленности.

На семинаре выступили почетный председатель Союза чувашских краеведов В.П. Станьял («Краеведение - средство всестороннего развития и воспитания подрастающего поколения»), зав. отделом Чувашского национального музея О.Г. Кушманова («Воспитание по живым урокам»), заслуженный учитель Чувашской Республики, руководитель музея Чебоксарской средней школы № 60 Л.А. Федотова («Из опыта краеведческой и поисково-исследовательской деятельности в школьном музее»), учитель СОШ № 45 Д.В. Польдяева («Организация внеурочной работы по краеведению»), заведующий сектором Национальной библиотеки Чувашской Республики О.В. Величко, секретарь регионального отделения научного и культурно-просветительного общества «Энциклопедия Российских деревень» А.А. Сосаева и другие.

Со своими боевыми учениками из Новочебоксарской школы № 12 занятие «Чувашские посиделки» показали учительница С.Г. Сверчкова и ее коллеги. Русскоязычные ребята и девочки на чистом чувашском языке без заминок отлично исполнили песни, прибаутки, шутки и беседы. Но между собой они общаются лишь на русском языке. Поэтому на семинаре был разговор и о судьбе национальных языков и культур.

В планах школьных краеведов на лето - новые экспедиции и походы, семейно-детские экскурсии и автобусные путешествия по достопримечательным местам Поволжья.

Фотоснимки В.П. Станьяла с семинара краеведов смотрите в разделе «Сăнсем. Фото» сайта СЧК.

ОБРАЩЕНИЕ

28.03.2017 13:58
ОБРАЩЕНИЕ

Начиная с 2016 года силами союза чувашских краеведов создается Музей краеведения на базе Центра Краеведения и Туризма «ЧУВАШ КЕРЕМ» в д. М. Сундырь Чебоксарского района Чувашской Республики (630 км трассы М7).

На сегодняшний день построено здание музея площадью 200 кв.м., закуплены витрины и оборудование, созданы 8 экспозиционных конструкций:

1. Почтовая станция, 2. Кузница, 3. Пивоварня, 4. Сторожевая башня, 5. Плотницкая, 6. Гончарня, 7. Торговая лавка, 8. Ткацкая мастерская.

Активно ведется сбор материалов и экспонатов, однако для создания полноценного Музея Краеведения собранного материала недостаточно.

В связи с этим обращаемся ко всем неравнодушным к судьбе чувашского краеведения людям с просьбой о помощи в сборе экспонатов вашей местности.

Особенно требуются экспонаты по почтовой станции, сторожевой башне, чувашскому народному костюму и вышивке.

Транспортировку, сохранность и реставрационные работы гарантируем.

Открытие Музея планируется на 10-12 июня 2017 года.

Всем участникам акции помощи ценные подарки и Грамоты СЧК.

Ваши предложения ждем по адресу 663500@mail.ru.

Конт. тел (8352) 48-39-00

С уважением и надеждой на взаимовыгодное сотрудничество,

Председатель СЧК Сорокин Сергей Лазаревич,

Почетный председатель Станъял Виталий Петрович

Таврапĕлÿçĕсем- ĕçсĕр лармаççĕ

28.03.2017 13:54
Таврапĕлÿçĕсем- ĕçсĕр лармаççĕ

Мартăн 25-мĕшĕнче Чӑваш Республикин наци библиотекинче Чăваш таврапĕлÿçисен пĕрлĕхĕн анлӑ ларӑвӗ иртрĕ. Унта пĕтĕмпе республикăн тĕрлĕ районĕсенчен 32 делегат хутшăнчĕ. Пухăва пĕрлĕх ертÿçи Сергей Сорокинпа унăн çумĕ Галина Соловьева ертсе пычĕç. Пухăннисем умне: Виталий Станъял академик, Чӑваш Республикин культурăн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ, ЧНК пайташĕ Эдуард Бахмисов, Тутар Республикинчи Чăваш таврапĕлÿçисен ертÿçи Александр Семенов, Мускаври Владимир Болгарский адвокат, ӑваш Республикин кинематографсен ертÿçи Олег Цыпленков тата ыттисем тухса калаçрĕç, сĕнÿсем пачĕç.

Наци библиотеки çулсеренех "Çулталăк кĕнеки" чăваш календарĕ хатĕрлесе кăларать. Унпа Галина Соловьева паллаштарчĕ. Пуху Культура ĕçченĕсен кунĕнче ирттерни ăнсăртран мар. Таврапĕлÿçĕсем чăваш халăх йăли-йĕркине, культурине тĕпченĕ ĕçре вăй хураççĕ, кĕнекесем çыраççĕ.

Сергей Сорокин малтанах çулталăк хушшинче туса ирттернĕ ĕçсемпе паллаштарчĕ. Станъялĕнчи "Чемен картишĕнче" ирттернĕ уявсем çинчен каласа кăтартрĕ. Сергей Сорокин пухăннисене "Таврапĕлÿлĕхпе туризм центрĕнче" йĕркелекен "Чăваш керем" проекчĕпе паллаштарчĕ. Кунта: хăна, апатлану, музей çурчĕсем, автомашинăсем лартмалли вырăнсем, футболпа кĕрешÿ вăйисен тÿремĕсем, бесед-кăсем пулаççĕ. Музейра: Арестантсене "хурăн çулĕпе" илсе кайнине сăнарлакан стендсем, ямшăксен кану пÿлĕмĕ, тимĕрçĕ лаççи, хурал башни, тĕрĕ, ал ăстисен çурчĕ, суту-илÿ лавкки, сăра тăвакансен тата почта çыхăнăвĕн ĕçченĕсене çутатса паракан пÿлĕмсем пулаççĕ. Йывăçран ăсталанă "Чăваш керемĕн" вăрăмăшĕ 24 метр, сарлакăшĕ 12 метр пулĕ, ачасемпе тĕрлĕрен ăмăртусем ирттерме те вырăн çителĕклех. Ертÿçĕ июнĕн 10-12-мĕшĕнче уçăлакан музея пырса курма чĕнсе каларĕ. Ывăнма пĕлмесĕр, хастаррăн тăрăшнă таврапĕлÿçĕсем ертÿçĕсен аллисенчен дипломсемпе грамотăсене тивĕçрĕç. Вĕсен шутĕнче: "Краткая энциклопедия просвещения Красночетайского края" (2017) кĕнеке кăларма хутшăннă таврапĕлÿçĕсем (Александр Трофимов, Лев Медведев, Галина Зотова, Николай Полозин, Валерий Романов) тата чӑваш наци календарьне хатӗрлекен Валерий Ивановский пулчĕç.

Пӗрлӗхӗн Хисеплӗ председателӗ Виталий Станъял хӑйӗн сăмахӗнче малтанах Чăваш автономийĕ 100 çул çитнĕ тĕле Чăваш таврапĕлÿçисен энциклопедине кăларассии пирки чарăнса тăчĕ. "Кашни ялтах, районтах, таврапĕлÿçĕсем тухăçлă ĕçлеççĕ", - палӑртрӗ ӑсчах.

Мускавран конференцине ятарласа килнĕ адвокат Владимир Болгарский Ваттисен Канашĕ ячĕпе Владимир Ленина мавзолейрах хăварма ыйтса çырупа тухмаллине каларĕ.

Эдуард Бахмисов пухăннисем умне 3 сĕнÿпе тухрĕ. "Эпĕ ĕçлекен "Халăхсен туслăх çуртĕнче" халĕ 15 халăх. Майăн 15-17-мĕшĕнче Атăлçи тăрăхĕнчи чăвашсемпе узбексен туслăх фестивальне ирттересшĕн. Пирĕн 16 округ, Вăрман-Çĕктер ял тăрăхĕнчи кашни 16 ял хăйсен кил-картишĕсенче, чăваш тумĕсемпе, тулли апат-çимĕçпе хăнасене кĕтсе илеççĕ. 2-мĕшĕ- Республика кунĕнче, тĕрлĕ кĕтесрен килнĕ чăвашсене хăнана чĕнмелле. "Чăвашсен керемĕ" "Чăвашсен Пальмири" пулать. 3-мĕш сĕнÿ - Никита Бичурин ученăй сентябрĕн 9-мĕшĕнче 240 çул тултарĕ. Вăл, Шупашкар районĕнчи Кипнер ялĕнче çуралнă. Ялта 49 кил, 100 яхăн çын пурăнать. Çав ялта, Атăлъял ялĕнче ирттернĕ пек уяв туса ирттересшĕн",- терĕ хавхалануллăн. Унтан пулас календарьти кашни паллă çыннăн ялне çутатса паракан сăн ÿкерчĕксене вырнаçтарсан аван пулмаллине палăртрĕ.

Чĕмпĕрти скульптор, писатель Николай Кондрашкин 3 тĕрлĕ медаль: Николай Ашмарин медальне, Аспарух (бронза), Кăтрат (кĕмĕл), хан Кубрат (ылтăн) медальсене статусласа пама сĕнÿ тăратнă. Ку ĕçсене таврапĕлÿçĕсем Ваттисен Канашĕнче пăхса тухассине йышăнчĕç. Çĕмĕрле районĕн таврапĕлÿçисем "Страницы истории Верхней Кумашки и окрестных селений в архивных документах" ятлă 2 томлă кĕнеке кăларма материалсем пухнă.

Икӗ сехете тăсăлнă конференцире çавăн пекех: Леонид Фадеев поэт, Юрий Чутай писатель, "Сувар" пĕрлĕхĕн ертÿçи Тимĕр Тяпкин, Станъял ял Канашĕн ертÿçи Владислав Эльмень хутшăнчĕç, ыйтусем пачĕç. Сергей Сорокин делегатсене конференци асра юлтăр тесе "Чăваш керем" ятлă куркасем парнелерĕ, вĕри чейпе хăналарĕ.

 

Николай Смирнов (Шумер), Шупашкар районĕ

Уявра аваллăхпа малашлăх пĕрлешрĕ

28.03.2017 13:13
Уявра аваллăхпа малашлăх пĕрлешрĕ

Пуш уйăхĕн 24, 25-мĕшĕсенче конгресс тăрăшнипе чăваш халăх культурине, йăли-йĕркине сума сăвакансемшĕн чăннипех те пысăк пĕлтерĕшлĕ уявсем пулчĕç. Чăваш наци конгресĕ регионсем хушшинче йĕркеленĕ "Чăваш тумĕ - халăх пуянлăхĕ" тата кăçалхипе вунсаккăрмĕш хут иртекен "Кĕмĕл сасă" конкурс- фестивальсен пĕтĕмлетĕвĕсем анлă та курăмлă шавласа иртрĕç.

Пĕрремĕш кунне Шупашкарти культурăпа ÿнер искусствисен институтĕнче чăваш тумĕн уявне йĕркелерĕç. Ирхине 11 сехетре кунти фойере конкурсăн районти тапхăрĕн çĕнтерÿçисем, регионсенчи наципе культура автономийĕсен конкурсĕсенче çĕнтернĕ хастарсем тĕлĕнмелле пуян та паха курав йĕркелерĕç. Крым, Сарă ту, Самар, Пенза, Пушкăрт, Оренбург, Чĕмпĕр тата ытти тăрăхĕсенчен килнĕ ăстасемпе хастарсем хăйсен енчи чăваш тумĕсемпе паллаштарчĕç.

Куç алчăраса каймалли чăвашлăх илемĕ: тенки, хушпăвĕ, масмакĕ, тĕрлĕ улача кĕпи, чапчушки тата ытти авалхи чăваш эрешĕсемпе тумĕсем курма килнĕ халăха тĕлĕнтерчĕç. Чăн та, 19-мĕш ĕмĕрхи сурпансене, пир кĕпесене, кĕмĕлĕсене епле сыхласа хăварма май килтернĕ-ши пирĕн тăван халăх? Кун пек пуян курав хăçан тата ăçта пулнă-ши тесе ыйтас килет. Тата çак тумсене, капăрсене пĕтĕмпех алăпа, чĕпкуç çутипе ăсталанине ĕненес те килмест...

Чăваш наци конгресĕн 25 çулне тата конгресс çумĕнчи ал-ĕç ăстисен Ассоциацийĕ 10 çул тултарнине халалланă "Чăваш тумĕ -халăх пуянлăхĕ" конкурс пĕтĕм чăваша ура çине тăратрĕ темелле. Ку енĕпе конгресăн йĕркелÿ комитечĕн хастарĕсем: Зинаида Воронова, Нина Андреева, Раиса Васильева, Вера Архипова, Елена Малина, Лидия Константинова тата ыттисем те чунне парса ĕçлерĕç темелле.

Чăваш наци конгресĕн президенчĕ Николай Угаслов куравпа паллашнă май, тăван халăхăн пуянлăхĕпе - тумĕн хăйнеевĕрлĕхĕпе тĕлĕнсе кăна тăчĕ. Кашни асанне-асатте арчинчен кăларнă тупра çинчен тĕплĕнрех пĕлме тăрăшрĕ вăл. Оренбург тăрăхĕнчи чăвашсен авалхи çи-пуçĕ, Крымра пурăнакан Любовь Тавлуй илсе килнĕ чăваш тумĕсем, Сарă туран килнĕ Ваççа пиччен çăпатисем, пурте кăсăклă та авалхи чăвашсен историне уçса паракан япаласем.

Кăнтăрла иртсе пĕр сехетре институтăн сцени çинче Чăваш Ен районĕсенчен тата регионсенчен çитнĕ ăстасемпе хастарсем хăйсем илсе килнĕ тумсем çинчен каласа парассипе ăмăртрĕç.

Чăваш тĕрри çинчен илемлĕн ăнлантарса парассипе Хĕрлĕ Чутай районĕнчен килнĕ Зинаида Черновăна çитекен пулмарĕ. Елчĕк тăрăхĕнчи Татьяна Лявина "Наци тумĕн илемĕсем" номинацире пĕрремĕш пулчĕ. ЧНК Хĕрлĕ Чутай уйрăмĕ "Чăваш тумĕн уйрăм пайĕсем" номинацире çĕнтерчĕ.

"Чăваш наци тумĕ" номинацире Шупашкар районĕнчен килнĕ Галина Павловăна никам та çитеймерĕ. Канаш районĕнчен килнĕ хастарсем вара автор коллекцийĕсемпе чи мала тухрĕç.

Чăваш наци тумне перекетлесе упранă, вĕсен хакне чи мала хурса хисепленĕ чăваш хастарĕсене ЧНК тусĕсен-спонсорсен парнисемпе тата дипломсемпе чысларĕç.

Пуш уйăхĕн 25-мĕшĕнче чăваш тумĕн уявĕ филармони залне куçрĕ. Кунти фойере ирех чăваш халăх тумĕ тăхăннă ватти-вĕтти курава малалла тăсрĕ. Кунта нумайрах авалтан сыхланса юлнă кĕмĕлпе илемлетнĕ чăваш тумĕсем тата хальхи авторсен коллекцийĕсем вырăн тупрĕç.

Чăваш Республикин Культура министрĕ Константин Яковлев, Мускаври Федераллă чăваш автономийĕн президенчĕ, Раççей Патшалăх Думин депутачĕ Леонид Черкесов, ЧНК президенчĕ Николай Угаслов, Чăваш Ен халăхĕсен Ассамблейин Канашĕн председателĕ Лев Кураков "Чăваш тумĕ -халăх пуянлăхĕ" регионсем хушшинчи конкурсăн пĕтĕмлетÿ куравне питĕ пысăк хак пачĕç. Малашне çакнашкал пĕлтерĕшлĕ мероприятисене ятарлă проект Гранчĕпе йĕркелемеллине палăртрĕç вĕсем.

"Кĕмĕл сасă" фестиваль çĕнтерÿçисемпе пĕрлех филармони залĕн сцени çинчен "Кĕмĕл тумлă" чăвашсем те , "Чăваш тумĕ - халăх пуянлăхĕ" конкурсăн тĕрлĕ номинаци çĕнтерÿçисем хаклă парнесемпе дипломсене тивĕçрĕç.

Уяв чăннипех те уявла кăна мар, аваллăхпа малашлăха пĕрлештерекен пулăм пулса тăчĕ.

(Сăнÿкерчĕксемпе "Одноклассники" сайтри ЧНК ушкăнĕнче паллашма май пур)

ЧНК пресс-службин ертÿçи Зоя Яковлева

Таврапӗлӳҫӗсем чӑваш кунталӑкне хатӗрлесшӗн

26.03.2017 13:09
Таврапӗлӳҫӗсем чӑваш кунталӑкне хатӗрлесшӗн

Чӑваш Республикин наци вулавӑшӗнче ӗнер Таврапӗлӳҫӗсен пӗрлӗхӗ пухӑнчӗ. Сӑлтавӗ те пурччӗ — ӑна Таврапӗлӳ кунне халалласа ирттерчӗҫ.

Тӗп ыйтусен йышӗнче иккӗ пулчӗ: «Чемен карти» таврапӗлӳпе туризм центрӗнчи ӗҫсемпе паллашасси тата чӑваш халӑхӗн кунталӑкне (календарьне) хатӗрлесси. Пӗрремӗш ыйтупа таврапӗлӳҫӗсен ертӳҫи Сергей Сорокин тухса калаҫрӗ. Паянхи кун тӗлне мӗн туни пинки, мӗн тӑвас шутли ҫинчен пӗлтерчӗ. Сӑмахран, «Чемен картинче» ҫывӑх вӑхӑтра музей хӑйӗн алӑкне уҫмалла иккен. Сергей Лазаревич музейе пулӑшма ыйтрӗ — авалхи почта ӗҫне ҫутатакан япаласем сахалтарах.

Чӑваш халӑхӗн кунталӑкне те сӳтсе яврӗҫ. Сӑмахран, Виталий Петрович Станьял вӑл мӗнлерех пулмалли пирки хӑйӗн шухӑшне пӗлтерчӗ. Унашкал кӗнеке кашнин килӗнче сӗтел ҫинче выртмалли ҫинчен каларӗ.

Ҫавӑн пекех таврапӗлӳҫӗсем Ленин мавзолейӗ пирки те заявлени йышӑнчӗҫ. Владимир Ильичӑн юнӗнче чӑваш юнӗ те пулнӑран мавзолей тавра тухакан калаҫусем пирӗн халӑха та пырса тивни пирки каларӗҫ, Ленин ӳтне мавзолейрах хӑвармалли ҫинчен пӗлтерчӗҫ.

Аçтахар Плотников

Не отщепенцам мерить величие гения

26.03.2017 13:07
Не отщепенцам  мерить величие гения

25 марта 2017 года в Национальной библиотеке в Чебоксарах состоялось традиционное заседание краеведов и старейшин Чувашской Республики и чувашской диаспоры. По ходу обсуждения различных проблем был поднят вопрос о бережливом отношении к достопримечательностям и памятным местам народов. Заседание приняло Заявление об отношении к Мавзолею Ленина.

ЗАЯВЛЕНИЕ

Центрального Совета чувашских старейшин

(Чувашская Республика, г. Чебоксары, 25 марта 2017 г.)

В связи с инцидентами у саркофага, постоянными выпадами и слухами в СМИ по поводу выноса тела В.И. Ленина из мавзолея старейшины чувашского народа выражают свое возмущение подобными фактами и отвергают враждебные нападки на доброе имя великого мыслителя и вождя.

Сообщаем, что чуваши всегда считали Владимира Ильича Ленина родным сыном, так как предки его по отцовской линии являются представителями чувашского народа и сам он к судьбе нашей нации всегда относился с неизменным вниманием.

Центральный Совет чувашских старейшин считает, что В.И. Ленин волею миллионов людей похоронен по твердым канонам древних народов - в мавзолее, находится в непоколебимом почете и под охраной страны. По традиции восточных народов разрушение курганов, мавзолеев, склепов Улыпов (великих деятелей) является несмываемым позором для потомков.

Считаем, что категорически недопустимо издевательское отношение некоторой части людей к исторически сложившимся традициям великой страны.

Виталий Станьял, председатель Центрального совета чувашских старейшин;

Владимир Болгарский, председатель Совета чувашских старейшин г. Москвы

Музей хăйĕн çĕнĕ вырăнне хăçан тупĕ-ши?

24.03.2017 14:51
Музей хăйĕн çĕнĕ вырăнне хăçан тупĕ-ши?

Иртнĕ кĕркунне, авăн уйăхĕнче, Красноармейски салинче музей шырани асрах-ха. Малтанхи çурчĕн алăкĕ çинче çăра çакăнса тăратчĕ. Ăçта куçнине те пĕлтермен. Иртен-каян çĕнĕ вырăнне кăтартса ячĕ-ха. Анчах эпĕ палăртнă вырăнта та музей тесе çырнине курмарăм. Трак енсен аваллăхĕпе паллашасси пулмарĕ. Кăмăлăм юлчĕ ун чухне.

Экспонатсене çаксан лайăх-и е курупкара упрасан шанчăклăрах-и?

Унтанпа темиçе уйăх иртрĕ те — лару-тăру улшăннă пулĕ тенĕччĕ. Çук иккен... Ленин урамĕнчи 70-мĕш çуртăн 1-мĕш корпусĕнчи çурма путвалта вырнаçнăскере паянхи кунчченех çынсем шыраса хăшкăлаççĕ. Кунта музей вырнаçнине кăтартакан пĕр паллă та çук. Тĕрĕссипе, аваллăх управçин путвалта мар, уйрăм çуртра пулмалла.

«Музейĕн кивĕ çуртне 1961 çулта хута янă. Унта малтанах район хаçачĕн редакцийĕ пулнă. Редакци урăх вырăна куçсан садик хăтлăх тупнă, унтан шкул йышăннă. 1985 çулта кашни районтах музей тăвасси пирки хушу тухнă. Çав çулах пирĕн районта та музей йĕркеленĕ. Ку йывăç çурт кивелнĕччĕ ĕнтĕ. Çавăнпа район пуçлăхĕсем аваллăх управçине çĕнĕ çурта куçарас терĕç. 2015 çулхи кĕркунне çакăнта килтĕмĕр. Малтанах пире ку çурт кăмăла кайрĕ. Çутă, хăтлă, пÿлĕмĕсем пысăк. Пĕтĕм услови пур, ĕçле кăна. Анчах пирĕн савăнăç нумая пымарĕ, кунта аялтан шыв тапса тăрать, урайĕнчен, стенаран сăрхăнса кĕрет. Штукатурка хăйпăнать, урайĕнче — кÿлленчĕксем. Çавăнпа эпир экспонатсене пĕтĕмпех вырнаçтарман. Вĕсене юрăхсăра кăларасран хăратпăр. Кунта музей пулнине кăтартакан палла çакма та васкамарăмăр, мĕншĕн тесен урăх вырăна куçарас тĕллевлĕ. Эпир пĕрех хамăр ĕçе тăватпăр, ялсене тухса çÿретпĕр, материалсем пухатпăр. Халĕ ав Чечня вăрçине хутшăннă салтаксен шăпи пирки стенд хатĕрлетĕп», — пĕлтерчĕ Красноармейскинчи таврапĕлÿ музейĕн организаторĕ Валентина Тихонова. Кунта вĕсем иккĕн вăй хураççĕ. Тепри, Владимир Серафимов, — методист.

Аваллăх управçинче, чăн та, экспонатсенчен ытларахăшĕ курупкасенче выртать. Трак енчи чăваш кĕписемпе, пир тĕртмелли хатĕр-хĕтĕрпе тата темиçе стендпа паллашма пулать. Сăмах май, кунта паян 4600 яхăн экспонат-мĕн. Шел те, паян музейре электричество çути те çук. Хутса ăшăтма та пăрахнă ĕнтĕ, çавăнпа сулхăн. Ленин урамĕнчи 70-мĕш çурта, юнашарта пурăнакансем каланă тăрăх, шыв пухăнакан вырăна лартнă. Строительсене, мĕн, çурт тăвасси пултăр, хăйсем пурăнмаççĕ вĕт.

Валентина Тихонова Красноармейски районĕнчи Малти Карăк ялĕнче çуралса ÿснĕ. Унччен салари 2-мĕш шкулта чăваш чĕлхипе литературине, тăван ен культурине чылай çул вĕрентнĕ. 2013 çултанпа — музейре. Мана, ку тăрăхра çуралса ÿснĕскере, Валентина Аркадьевна аваллăх управçин ĕçĕ-хĕлĕпе хаваспах паллаштарчĕ. Пĕлтĕр Ĕç çыннин çулталăкне халалласа вăл «Чыс та мухтав çĕр ĕçченĕсене» стенд хатĕрленĕ. Унта «Красноармейски» совхозра ĕçлесе чапа тухнă 138 çынпа паллаштарнă. Вĕсем пурте — ĕç ветеранĕсем: тĕрлĕ наградăна, орден-медале тивĕçнĕ зоотехниксемпе агрономсем, инженерсем, бригадирсем, дояркăсем, трактористсемпе комбайнерсем. Литература çулталăкне халалланă «Трак ен çыравçисем» стенд та куракана кăчăк туртать. Унта 35 çыравçă çинчен каласа кăтартнă. Красноармейски тăрăхĕнче литература анинче сулмаклă утăмсем тăвакан пултарулăх çынни чылай. Константин Шачкин ав 18 кĕнеке кăларнă. «Эпĕ унран 4 кĕнекине музей валли тесе укçаллах туянасшăнччĕ. «Эсир укçалла музей туса пĕтерейместĕр. Чун çимĕçĕсене хаваспах парнелетĕп сире», — тесе эпĕ ыйтнă кĕнекесене парса янăччĕ вăл. Виçĕ кунранах хăй персе çитрĕ. «Эпĕ шухăшласа çитереймерĕм пĕркун. Манăн ытти 14 кĕнекине кайран кам вулать? Мăнукăмсем вĕсене ăса хывса ларас çук, йăлтах сире паратăп», — терĕ. Афганистан çĕрĕнчен совет салтакĕсене илсе тухнăранпа 2014 çулта чĕрĕк ĕмĕр çитрĕ. Çавна май Афган вăрçинче пулнисене пухас терĕм. Маларах хаçат-журналта Трак тăрăхĕнче 50 çамрăк Афганистанра салтак тивĕçне пурнăçланă тетчĕç. Шыравпа тĕпчев ĕçне пикентĕм те тепĕр 52 çын тупăнчĕ. Çапла вара пирĕн хутлăхран 102 çамрăк çав вăрçа хутшăннă. Стенда 96-шĕн сăнне вырнаçтартăм. Вĕсенчен 9-ăшĕ Хĕрлĕ Çăлтăр орденне тивĕçнĕ. Шел, 19-ăшĕ — пурнăçран уйрăлнă ĕнтĕ. Халĕ Çар Мухтавĕн залне тăвас тĕллевпе Чечня вăрçине хутшăннисен сăнÿкерчĕкĕсене пуçтарма пуçларăм. Паянхи куна 60-ăн вĕсем. Манăн тĕллев — кашни çул пĕрер стенд хатĕрлесси. Кăçал Экологи çулталăкĕ пулнă май «Тăван тавралăха упрар» стенд хăтласшăн. Чăваш наци музейĕн ĕçченĕсем пирĕн пата килкелесех тăраççĕ. Афганецсене халалланă стенда пысăк хак пачĕç вĕсем. «Кун пекки Чăваш Енре пĕртен-пĕрре», — терĕç. Аваллăхпа, чăвашлăхпа кăсăкланакан, уçă кăмăллă çын нумай ялсенче. Темине пĕлтер кăна — темĕн те илсе килеççĕ. Хамăн та кăмăл çĕкленет вара», — хавхаланăвне пытармарĕ Валентина Аркадьевна.

Валентина Тихонова пĕл­тернĕ тăрăх, Трак ен халăхĕ капăр тумланма юратнă, юратать те. Кунта алăпа тĕртсе хăйсем çĕленĕ, тĕрлесе капăрлатнă çи-пуç çав тери нумай. Масмак, сурпан, чăваш кĕпи, чĕр çитти саппунĕ /куллен çакаканни/, кăкăр умне çакаканни /туйсене тăхăнса каяканни/, хушпăвĕ, тухйи, ами, тĕрленĕ тутăрĕ... Мĕн кăна çук?! Трак тăрăхĕнче паян та алĕç ăсти йышлă. Район центрĕнче йĕркеленĕ ятарлă кружока та çÿреççĕ вĕсем. Çапах эпĕ кунта ытти музейре хальччен курманнине те асăрхарăм. Вĕсем — хĕрарăмăн чăлт шурă пиртен çĕленĕ, аркине чĕнтĕр çыхса илемлетнĕ каçхи кĕпи, чăлт шурă шăлаварĕ /хăй вăхăтĕнче тутар хĕрарăмĕсем хĕрлĕ тĕслине тăхăннă, чăвашсен вăл шурă пулнă/ тата этемлĕхĕн черчен çуррин пиртен çĕленĕ тăватă кантраллă йĕмĕ. Ăна икĕ енчен çыхнă.

«Шарт! тататтăмăр эпир çав кантрасене», — аса илчĕç мучисем музейри куравпа паллашсан. Вĕсем ун чухне хăйсен çамрăклăхне куç умне кăларчĕç. Ĕçĕм çав тери килĕшет. Чăваш аваллăхĕпе, Трак тăрăхĕнчи пултаруллă çынсен пурнăçĕпе, ĕçĕ-хĕлĕпе туллин паллаштаракан лайăх музей йĕркелес килет. Маттур вĕрентекенсем, медицина тата культура ĕçченĕсем, спортсменсем пирки те стендсем тăвас ĕмĕт пур. Пуканесене те ятарлă кĕтес уйăрса пама пулать», — шухăшне палăртрĕ Валентина Аркадьевна.

Аваллăх управçинче вăй хуракансем хăйсенчен килнине йăлтах тăваççĕ, пуçарулăхĕпе палăраççĕ. Ĕçĕсем те курăмлă. Анчах «чăматан пуçтармалли» кăмăл, музейĕн хăйĕн ятарлă çурчĕ çукки чăннипех те кулянтарать.

Роза ВЛАСОВА, "Хыпар" хаҫат, 22.03.2017.

Создается музей А.И. Миттова

24.03.2017 14:44
Создается музей А.И. Миттова

На родине А.И. Миттова, при школе села Тобурданово, которая носит его имя, силами учителей и жителей создается музей этого выдающегося чувашского художника. После ремонта в одном из помещений бывших мастерских , где проходили уроки труда, разместили планшеты с информацией о его жизни и творчестве, репродукции картин, витрины с подлинными вещами мастера: документами, красками, этюдником и др.

Сотрудник Чувашского государственного института гуманитарных наук А.И. Мордвинова посетила музей, который, по ее словам, порадовал ее хорошим уровнем дизайна, хотя работа еще далека от завершения. Автор экспозиции художник, бывший учитель ИЗО и черчения – удивительный энтузиаст Николай Иванович Горшков своими руками сделал витрины, планшеты и рамы для картин. Кроме того, часть помещения он приспособил для показа этнографической коллекции, собранной в Тобурданово. Она не мешает, а скорее дополняет, даже обогащает материал о Миттове, который в своем творчестве был погружен в «чувашский мир».

Директору школы М.К. Михайловой был передан 8 выпуск сборника «Чувашское искусство», в котором опубликованы новые материалы о художнике, обсуждены мероприятия, запланированные к юбилейной дате: в декабре 2017 года исполнилось бы 85 лет со дня рождения Миттова. Союзом художников Чувашии, Художественным музеем и другими организациями и учреждениями запланированы множество мероприятий, посвященных утверждению его имени, как одного из самых ярких чувашских художников XX века.

ЧГИГН

Страницăсем: 1 ... 30, 31, 32, 33, 34, [35], 36, 37, 38, 39, 40, ... 58