Чăваш таврапӗлӳҫисен пӗрлӗхӗ

Союз чувашских краеведов

Чăвашла Русский

Таврапӗлӳ вӑл...

«Таврапӗлӳ ҫын таврашӗнчи ӑс-хакӑла ӳстерет, унсӑрӑн этем мӗншӗн пурӑнмаллине ӑнланаймасть».


«Таврапӗлӳ — пӗр-пӗр япалана тӗпченипех унӑн сумне ӳстерекен ӑслӑлӑх дисциплини».

Дмитри Лихачёв академик

В городе открылся новый музей!

26.03.2019 13:09
В городе открылся новый музей!

На отдельном этаже торгового дома ""Кумашка" по ул. Ленинского Комсомола города Чебоксары открылся компактный музейный комплекс советского быта "Сделано в СССР", музей деревни Кумашка Шумерлинского района с картинной галереей. Главными экскурсантами в церемонии открытия явились ученики 4 "б" класса соседней школы № 55. А заслужили они это право благодаря однокласснику Денису Холоднову, который приносил в музей предметы старины.

Организатор нового туристического объекта предприниматель Николай Михайлович Адёр сообщил, что основу экспонатов составляют предметы старины, перевезенные из деревенского музея "Сувар" осенью прошлого года, дополненные новыми многочисленными экспонатами со всей республики.

Музей располагается в трех залах общей площадью более двухсот квадратных метров. Подготовлен еще один зал, резервный, где пока занимаются женщины в фитнес-студии, а так же предусмотрены хранилища и мастерская по ремонту и реставрации сильно изношенных предметов.

Экспозиции музея, действительно, поражают попавших сюда первых посетителей "очевидной невероятностью" оживления давно исчезнувших, но сохранившихся в глубине памяти предметов прошлого, прошлого каждодневных вещей своего быта, жизни… Совсем уж пожилые бабушки и дедушки свои первые шаги непременно сопровождают неподдельными возгласами: "Айой-айюй… Такое у нас тоже было… Ну зачем только выбросили!.." А детей удивляют и школьные тетради по чистописанию далеких во времени сверстников, парты и перьевые ручки, патефон с грампластинками, арифмометр "Феликс", ткацкий станок, удобная железная кровать, детские гусли и гармонь, "Ленин – предприниматель-композитор"…

Есть чему удивляться: к примеру, сверкающему никелем исправному электрочайнику 1954 года выпуска, телефонным аппаратам времен прошлой революции. Восхищают дизайном батарейный радиоприемник "Родина" для сельской местности, самодельная гармонь, фотоаппараты, радиолы…

Участвовавший в церемонии открытия замечательного объекта развития культуры и туризма в республике директор АУ "Музейно-туристического центра города Чебоксары" Иванов С.Н. высоко оценил старания коллектива ООО "Адер", размах и своеобразность музея, пожелал дальнейшего развития и обогащения интересными экспонатами в этом необычном секторе исторического наследия и сохранении памяти деревень «во их спасение» и что открывшийся музейный комплекс будет включён в реестр музеев города и рекомендован посещению туристам.

Инициатор и организатор создания нового столичного музея Николай Адёр не скрывает своих замыслов, что на базе этого музея планирует открыть туристическое бюро для поездок в Сурском направлении на экскурсию в деревню Верхняя Кумашка с заездами попутно в замечательные места Ильина Гора, Красные Четаи и, как вариант, с возвращением по рекам Сура и Волга до г. Чебоксары. "В советское время в 1974 году подобный маршрут был разработан," - обнадеживает Н. Адёр сомневающихся.

Пожелаем музею долгой интересной жизни!

Николай Адёр

Краеведческая деятельность библиотек: традиции и инновационный поиск

26.03.2019 11:42
Краеведческая деятельность библиотек: традиции и инновационный поиск

30 апреля 2019 года состоится Всероссийская научно-практическая заочная конференция «Краеведческая деятельность библиотек: традиции и инновационный поиск», организатором которой выступает Томская областная детско-юношеская библиотека при поддержке Департамента по культуре и туризму Томской области. Цель конференции — выявление новых возможностей и роли современной библиотеки в приобщении детей и молодёжи к знаниям о родном крае.

Приглашаем к участию библиотекарей всех систем и ведомств, работников музеев, специалистов образовательных учреждений — вузов и сузов, специалистов по молодежной политике, представителей органов законодательной и исполнительной власти, общественных организаций, а также других специалистов, проявляющих интерес к рассматриваемым проблемам.

Предполагаются основные проблемно-тематические направления работы конференции:

* Проблемы и перспективы библиотечного обслуживания по краеведению;

* Внедрение интерактивных форм в краеведческую деятельность библиотек;

* Проектно-программная деятельность в рамках популяризации историко-культурного наследия;

* Использование информационно-компьютерных технологий в краеведческой деятельности библиотек;

* Литературное краеведение в библиотеках.

Форма проведения конференции: заочная (дистанционная).

Материалы конференции будут доступны на сайте Томской областной детско-юношеской библиотеки.

Чăваш халăх музыка инструменчĕсен ăсти, тĕпчевçи Виктор Чернов 80 çулта

21.03.2019 17:37
Чăваш халăх музыка инструменчĕсен ăсти, тĕпчевçи Виктор Чернов 80 çулта

Чăваш наци конгресĕн культура комитечĕ чăваш халăх йăли-йĕркине, унăн историйĕпе культурине, чĕлхине упрас тата аталантарас тĕлĕшпе нумай пархатарлă ĕç тăвать.

Паянхи саманара чăваш культурине пуянлатас, тăван халăх музыка инструменчĕпе çитĕнекен арăва кăсăклантарса ярас, унпа вылякан ăстасене тупса палăртса хавхалантарас тесе комитет «Шăпăр-кĕсле, ай, янра!» фестиваль-конкурса та çÿлти шайра ирттернĕччĕ.

Пуш уйăхĕн 12-мĕшĕнче Чăваш Республикин культура тава тивĕçлĕ ĕçченĕ Виктор Семенович Чернов ҫуралнӑранпа 80 ҫул ҫитрӗ. Вăл Вăрмар районĕнчи Шăхаль ялĕнче 1939 çулта кун çути курнă. Чăваш халăх музыка инструменчĕсен ăстине хисеплесе ЧНК культура комитечĕ тăрăшнипе Республикăри наци вулавăшĕнчи «Мерчен» кĕтречĕнче савăнăçлă юбилей каҫӗ йĕркелерĕç.

Палӑртнӑ мероприяти - культура комитечĕ пуҫарса янӑ «Чăваш наци конгресĕн уçă вулавĕсем «Аваллăха упраса, малашлаха ĕненсе» тата «Чӑваш Енӗн мухтавлӑ ҫыннисем» проекчĕсен черетлӗ ярӑмӗ. Ăна комитет председателĕ, проектсен авторӗ, «Мерчен» кĕтрет ертÿçи Вера Архипова ертсе пычĕ.

Тӗрлӗ нацин музыка культури пысӑк пулнине уявра йĕркеленĕ кураври музыка хатӗрӗсен пахалăхĕпе хисепӗ те ҫирӗплетет. Пирĕн несĕлсем халӑх музыка инструменчӗсемпе калама, вӗсене ӑсталама, илемлӗ кӗвӗ шӑрантарма пӗлекен ҫынсене асамҫӑ вырӑнне хунӑ. Шел пулин те, паянхи кун вĕсен йышӗ сахалансах пырать темелле. Çавăнпа та чăваш культуринчи халăх музыка инструменчĕсене упраса хаварасси, çак ÿнере малалла анталантарсси, чăвашсен паллӑ ҫыннисен эткерлӗхне тӗрлӗ халăх патне илсе ҫитересси пирĕн тĕп тĕллев.

Виктор Семеновичӑн ӑсталӑхӗ тӗрлӗ енлӗ: вӑл – чăваш ăс-хакăлĕн управçи, ӳнерҫӗ, мусăкçă, чӑваш халӑх музыка инструменчӗсене тӗпчесе вĕсене ăсталаканĕ, нумай-нумай тĕпчев ĕçĕсен авторĕ. Виктор Чернов чăваш халăх музыка инструменчĕсене çĕнĕрен чĕртсе тăраканĕсенчен пĕри тесен те юрать. Вӑл ăсталанă кӗвӗ хатӗрӗсен шутӗнче кавал, нахра, шӑхлич, сӑрнай, най, пуч, парппан, тункӑр, вархан тата ытти те. Вĕсем чăвашăн халăхĕн чунне тыткăнлаççĕ. «Ун аллинче кӗсле те, шӑпӑр та… чӑвашла юрлать», - теççĕ ун пирки халăхра.

Уява уçма Чăваш наци конгресĕн вице-президентне, ĕç тăвакан комитет председательне Анатолий Ухтиярова, Чăваш Енпе Палестина халăхĕсен туслăхне çирĕплетес енĕпе ĕçлекен общество президентне Аль-Балауи Бассам Фатхине, Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ ӳнерҫине Станислав Юхтара тата конгресăн культура комитечĕн ертÿçине Вера Архиповăна хисеп турĕç. Вĕсем халăх музыка инструменчĕсен кирлĕлĕхне, унта халăх историйĕ упраннине, вĕсене çĕнĕрен чĕртсе тăратни паха пулнине каларĕç, Виктор Чернова юбилей ячĕпе саламласа ЧНК Тав хучĕпе тата парнесем парса чыс турĕç, çак пархатарлă ĕçе малалла тăсма ырлăх-сывлăх сунчĕç.

Хăнасем юбилярăн тăванĕ Юрий Чернов хатĕрленĕ Виктор Семеновичӑн ӗҫӗ-хӗлӗпе паллаштаракан видеофильма пӑхрĕç.

Мероприятийĕн тĕп лекторĕ - вĕрентекен, ÿнерçĕ, вĕрентÿ меслетçи, «История и культура родного края» курсӑн тата чылай вĕренӳ пособийĕсен авторӗ, Виктор Черновăн тăван хĕрĕ Елена Енькка (Михайлова) пулчĕ.

Вăл нумай ĕмĕр хушши аталаннă чăваш музыка инструменчĕсем çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Чӑваш ҫӗрӗ, хӑйӗн ҫӗр пин юрри-ташшипе палӑрнӑскер, мӗн авалтанах тӗрлӗ музыка хатӗр-хӗтӗрӗсене ӑсталас тӗлӗшӗпе чапа тухнӑ. Чӑваш халӑхӗн, Атăл тăрăхне киличченех, хӑйӗн ӗмĕртен аталанса пынӑ кӗвӗ-ҫемӗ хатӗрĕсем пулнӑ. Ку вăл 2000 çул каярах Вăтам Азире пурăннă сăкăт цивилизаципе çыхăннă. Сăкăт патшалăхĕнче археологсем питĕ нумай тăмран тунă лаптакрах тĕрлĕ ÿкерчĕклĕ пĕчĕк кÿлепесем тупнă. Унта ытларах çынсене сăнласа кăтартнă. Вĕсен аллисенче тĕрлĕрен япаласем, музыка

инструменчĕсем (хĕлĕхлисем тата вĕрсе каламаллисем) те пур. Чи тĕлĕнмелли - ÿкерчĕксенче сăнланнă çынсен тумĕсем ХVIII ĕмĕрти чăваш хĕрарăмĕн тумĕсемпе пĕрешкелли. Музыка инструменчĕсем те нумайăшĕ хальхи чăваш музыка инструменчĕсене аса илтереççĕ.

Паллах, чăвашсем музыка хатĕрĕсене хăйсен несĕлĕсенчен, сăвар-пăлхарсенчен илнĕ. Пăлхар патшалăхĕнче 1000 çул каяллах музыка инструменчĕсем пулнине палăртса хăварнă тĕпчевçĕсем.

Музыка инструменчĕсен тĕсĕсемпе те (вĕркĕчлисем, хĕлĕхлисем, çурхахлисем, хăй тĕллĕн янăраканнисем) паллаштарчĕ Елена Викторовна. Вӗсем хушшинче паллӑрахисем – шӑпӑр, кӗсле, сӑрнай, палнай, тренчӗл, тӳнтӗл, тутут, параппан, шӑхлич тата ыт. те.

Пултаруллă ăстаçă - музыкçăна Виктор Семеновича Чернова Анатолий Абрамов журналист та ăшă сăмахсем нумай каларĕ, унăн чăваш халăхĕ валли тунă усăллă та кирлĕ ĕçĕсене пысăка хурса хакларĕ.

Палӑртнӑ мероприятие пурнăçлама ЧНК культура комитетчӗн пайташĕсем чунтан тăрăшнине палăртмалла. Уйрăмах Нина Андреева, Зоя Яковлева, Ирина Лампасова тав сăмахне тивĕç. Курма килнисене комитет пайташĕ, чăваш эстрада юрăçи Алина Савельева тата Клара Осокина ертсе пыракан «Тарават» юрă ушкăнĕ илемлĕ юрă-кĕвĕпе савăнтарчĕç.

«Мерчен» тĕпелĕнче чăваш халăх музыка инструменчĕсем çинчен çырнă кĕнекесен куравĕ ĕçлерĕ. Ăна наци библиотекин ĕçченĕсем йĕркеленĕ, вĕсем курма килнисене кĕнекесемпе паллаштарчĕç. Экспозицире тĕп вырăнта - Виктор Черновăн «Чӑваш халӑх музыка инструменчӗсем» кĕнеке-альбомĕ тата вăл тĕрлĕ çулсенче чăваш халăх музыка инструменчĕсем аталанавĕ çинчен çырнă публикацисем.

Çавăн пекех Виктор Семенович хăй ăсталанă чăваш халăх музыка инструменчĕсен куравне йĕркелерĕ, хăйне евĕр ăсталăх урокĕ ирттерчĕ, музыка инструменчĕсен историйĕпе, вĕсене еплерех хатĕрлемеллипе паллаштарчĕ. Музыкçă сасă епле майпа тухнин вăрттăнлăхне каласа пачĕ. Авалхи чăвашсен йăх-ăрăвĕнче хăш-пĕр инструментсемпе ахаль пурнăçра çеç мар, çар ĕçĕнче те усă курнă иккен. Сăрнай, кавал, пуч, нахра, параппан, какăр - хăватлă саспа салтаксене пĕр çĕре хăварт пухма май панă иккен тата ытти те.

Çакнашкал кăсăклă та пĕлтерĕшлĕ тĕл пулусене малашне шкул ачисемпе çамрăксене нумайрах хутăштарсан питех те усăллă пулнă пулĕччĕ.

Зоя Яковлева, ЧНК пресс-служба ертÿçи.

Вера Архипова, ЧНК культура комитечĕн ертÿçи.

Таврапĕлÿçĕсем алă усса лармаççĕ

21.03.2019 11:31
Таврапĕлÿçĕсем алă усса лармаççĕ

Мартăн 16-мĕшĕнче наци библиотекинче Чăваш таврапĕлÿçисен пĕрлĕхĕн çулталăкри ĕçĕсене пĕтĕмлетекен пуху иртрĕ. Унта пĕтĕмпе республикăн тĕрлĕ районĕсенчен, Тутар Республикипе Чĕмпĕр облаçĕнчен 100 ытла таврапĕлÿçĕпе хаклă хăнасем хутшăнчĕç. Пухăва пĕрлĕх ертÿçи Сергей Сорокинпа унăн секретарĕ Ольга Тимофеева ертсе пычĕç. Сергей Сорокин малтанах çулталăк хушшинче туса ирттернĕ ĕçсемпе паллаштарчĕ. Таврапĕлÿçĕсен пĕрлĕхĕ пуçланса кайнăранпа (1921 ç.) 98 çул тата Чăваш таврапĕлÿçисен пĕрлĕхне йĕркеленĕренпе 28 çул çитрĕ. Çак тапхăрта таврапĕлÿçĕсем нумай тĕпчев ĕçĕсемпе кĕнекесем кăларнă. "Пирĕн пĕрлĕх Чăваш Енри чăвашсене кăна мар пĕтĕм тĕнчери чăвашсене пĕрлештерсе тăрать. Эпир Чăваш халăх йăли-йĕркине, тĕрĕслĕхне упратпăр. Манăçнă паттăрсене шыраса тупатпăр. Çитĕнсе пыракан ăрăва тăван çĕршыва юратма вĕрентетпĕр",- терĕ Сергей Сорокин пухăва пуçарса.

Ольга Тимофеева таврапĕлÿçĕсене Виталий Станъял академик пухăва янă "Пĕлмелли татах нумай, чарăнса тăрас çук" ятлă çырăвне вуласа пачĕ. Унта автор малашлăха курса пĕтĕмлетнĕ 5 сĕнÿ тăратнă. «Пĕрлĕхе нумай çулсем ирĕк çул уçса пынăшăн, пĕтĕм библиотекăна Бичурин орденĕпе вымпелсене парса чыслама сĕнетĕп»,- тенĕ Виталий Станъял хăйĕн 2-мĕш сĕнĕвĕнче. 3-мĕшĕнче: «Чемен картинчи - Туризмпа краеведени центрĕнче - шкул тĕпчевçисен икĕ е виçĕ район тĕлпулăвӗсене, республика семинарĕсене, вĕренÿ похочĕсене, ăмăртăвĕсене тата çамрăк таврапĕлÿçĕсен слечĕсемпе фестивалĕсене йĕркелесе яма май пурри» çинчен те каланă.

Малалла калаçăва пĕрлĕх ертÿçин 1-мĕш çумĕ, Чӑваш Республикин наци библиотекин "Чăваш кĕнеки" центрӑн ертÿçи Галина Соловьева тăсрĕ. Иртнĕ çулхи тапхăрта таврапĕлÿçĕсем хăйсен вăйĕпе 60 кĕнеке пичетлесе кăларнă пулсан, вĕсенчен 38-шне таврапĕлÿçĕсен çулсерен иртекен пĕтĕмлетÿсен конкурсне тăратнă. "Чăваш таврапĕлÿçисен пĕрлĕхĕ 100 çула çитнĕ тĕле Чăваш таврапĕлÿçисен кĕнекине кăлармалла. Кашни район пĕрлĕхне ертсе пыракан таврапĕлÿçĕсен, 100 çул хушшинче камсем таврапĕлÿ ĕçне тĕпченĕ, мĕнле ĕçсем туни çинчен отчет çырса памалла. Эпир сирĕнтен информаци кĕтетпĕр. Кĕнекен 1-мĕш пайĕнче республикăри таврапĕлÿçĕсен пĕрлĕхĕн аталанăвне, 2-мĕшĕ - районсенчи, 3-мĕшĕ республика тулашĕнчи пĕрлĕхсен аталанăвне кăтартăпăр. "Хисеплĕ таврапĕлÿçĕ" ята илнисен ячĕсене, паллă çынсен ячĕллĕ номинацисене тивĕçнĕ авторсене те кĕнекене кĕртĕпĕр",- терĕ Галина Соловьева.

3 сехете яхăн тăсăлнă пухура 13 таврапĕлÿçĕ трибуна умне тухса калаçрĕ, сĕнÿсем пачĕ. Пухăннисен умĕнче таврапĕлÿçĕсен кĕнекисен конкурсĕн пайташĕ Станислав Отрыванов ăсчах, Хĕрлĕ Чутай уйрăмĕн ертÿçи Валерий Романов, Канашри краеведени музейĕн директорĕ Маргарита Данилова, Шăмăршă районĕн уйрăмĕн пайташӗ Герман Ларшников, "Сăвар" фончĕн ертÿçи Владимир Алмантай, Шупашкарти 44-мĕш шкулăн вĕрентекенĕ Елена Леонтьева, Муркаш районĕнчи Калайкасси шкулĕн директорĕ Татьяна Ершова, Тутар Республикинчи Чăваш таврапĕлÿçисен уйрăмĕн ертÿçи Александр Семенов, Чĕмпĕрти чăваш таврапĕлÿçисен уйрăмĕн ертÿçи Николай Казаков, Хĕрлĕ Чутайри Валерий Ельцов таврапĕлÿçĕ пулчĕç, хăйсен ĕçĕсемпе паллаштарчĕç.

"Чи лайӑх кĕнекесене суйласа илсе вĕсен авторӗсене чысласси ырă-йăлана кĕчĕ. 2018 çулта кун-çути курнă 38 кĕнекене пăхса тухнă, тишкерсе хак панă. Пур кĕнекесен авторĕсем те вĕсене хăйсен укçипе кăларнă. Гост ыйтнине 10-шĕ кăна тивĕçтерет",- терĕ Станислав Отрыванов кĕнекесенчи йăнăшсене палăртса. Маргарита Данилова Канаш краеведени музейĕ хăйĕн 50 çулхи юбилейне паллă туса ирттернĕ тĕле музей тата унăн ĕçĕ çинчен каласа паракан кĕнеке кăларнă. Вăл пухăннисене кĕнекепе тата музей ĕçĕпе паллаштарчĕ. Александр Семенов Тутар Республикинчи Аксу районĕнчи ял ячĕсем Çавал юхан шыв тăрăхĕнчи ялсен ячĕсемпе пĕр килни çинчен каласа пачĕ. Тĕслĕхрен, Аксу - шурă шыв, авал Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Шуршăл та Шурсул ятлă пулнă. Вĕсен тăрăхĕнче Чăваш Шупашкарĕ ятлă ял та пур. Вăл кăтартнă пир тĕртмелли ĕлĕкхи станокăн пĕр пайĕ çине "чăх ури" тăмха ÿкерсе хунă. Вăл Тейвĕс - "Турă" палли, çар палли Алтайпа Скандинави çĕршывĕсенче те сыхланса юлнă. Тутарстанра 16-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче сарнă "Чăваш çулĕ" пур. 922 çулта араб çул çÿревçи Ахмед ибн Фадлан вĕсен тăрăхĕнче икĕ уйăх пурăннă.

Чĕмпĕрти Николай Казаков Константин Прокопьев историне документсем тăрăх тĕпчени ҫинчен каласа пачӗ. Кивĕ япаласемпе кĕнекесене кăларса пăрахиччен, патшалăх музейĕсемпе архивсене пама сĕнчĕ вăрман хуçалăхĕнче ырми-канми тăрăшакан тĕпчевçĕ.

Ывăнма пĕлмесĕр, хастаррăн тăрăшнă таврапĕлÿçĕсем ертÿçĕсен аллисенчен Хисеп хучĕсемпе наградăсене тивĕçрĕç. "Хисеплĕ таврапĕлÿçĕ" ята 15-ĕн тивĕçрĕç. Вĕсен шутĕнче Канашри краеведени музейĕнче 33 çул хушши тимлекен Надежда Шмонинăпа Роза Захарова пулнине те палăртмалла. "Чăваш халăхĕн ăс-хакăлĕн ăстисем" ята 10-ăн тивĕçрĕç. Вĕсен йышĕнче Канашри краеведени музей директорĕ Маргарита Данилова та пур. Таврапĕлÿ аталанăвне пысăк тÿпе хывнăшăн Никита Бичурин ячĕллĕ ордена пĕрлĕх председателĕ Сергей Сорокин Чăваш таврапĕлÿçисен Чĕмпĕр облаçĕнчи уйрӑмӗн ертÿçин Николай Казаковăн кăкăрĕ çине çакрĕ.

Шупашкар районĕнчи Шупашкаркассинчи Леонид Захаров ертсе пыракан "Шурăмпуç" тата Кÿкеçри Наталия Арсентьева ертсе пыракан "Телей" пултарулăх ушкăнĕсем залра ларакансене юрă-ташăпа савăнтарчĕç. Пухăва килнӗ çынсене пурне те пĕр тĕллев пĕрлештерчĕ - чăвашлăхпа унăн историне тĕпчесе сыхласа хăварасси, кĕнекесенче çырса кăларасси тата çак ĕçе çитĕнекен ăрăва явăçтарасси.

 

Николай Cмирнов, Атăлъял

«Литературная Чувашия: самая читаемая книга года»

19.03.2019 10:54
 «Литературная Чувашия: самая читаемая книга года»

Национальная библиотека Чувашской Республики, Союз профессиональных писателей Чувашской Республики, Чувашское книжное издательство объявляют республиканский конкурс «Литературная Чувашия: самая читаемая книга года».

Доброй традицией стало проведение этого конкурса. Неизменна и его цель – привлечение внимания общества к книге и чтению. В этом году в конкурсе участвуют 162 литературно-художественных произведения на чувашском и русском языках, изданные в 2017 году.

Организаторы конкурса призывают вас, наши уважаемые читатели, ознакомиться с произведениями уже полюбившихся вам авторов, а также открыть для себя другие, не менее интересные. Благодаря вашей активности будут выявлены победители конкурса в номинациях:

- Самое читаемое произведение в жанре прозы;

- Cамое читаемое произведение в жанре поэзии;

- Самая читаемая детская книга;

- Самое лучшее мероприятие;

- Лидер чтения (самый читающий читатель).

В номинации «Лидер чтения» (самый читающий читатель) будет учитываться не только количество прочитанных каждым из вас книг, но и активное участие претендентов в жизни библиотеки (различных акциях, конкурсах и мероприятиях).

Среди библиотек республики будет выделена та, что проведет самое лучшее мероприятие по продвижению книги и чтения в период Фестиваля-конкурса.

Приглашаем библиотеки, книжные магазины, национальные общественно-культурные центры принять активное участие в проведении конкурса. Для этого необходимо:

• оформить книжную выставку «Литературная Чувашия: самая читаемая книга года»;

• организовать массовые мероприятия с целью знакомства с изданиями и их авторами;

• проанализировать читательские и книжные формуляры, заполненные анкетные листы для выявления наиболее популярных авторов, самых активных читателей и писателей.

Победители во всех номинациях награждаются Дипломами и памятными призами.

Принимайте участие и присылайте конкурсные работы до 10 апреля 2019 г. Материалы необходимо направлять по адресу: 428003. г. Чебоксары, пр. Ленина, д. 15, Национальная библиотека, отдел национальной литературы и библиографии (с пометкой "На конкурс").

Полная информация о Фестивале-конкурсе, хроника мероприятий, другие материалы размещаются на сайте Национальной библиотеки Чувашской Республики в составе ресурсов, объединенных баннером «Литературная Чувашия: самая читаемая книга года».

Конт. тел. (8352) 230-217 (доб. 144).

Чувашские краеведы подвели итоги 2018 года

19.03.2019 10:16
Чувашские краеведы подвели итоги 2018 года

16 марта в Национальной библиотеке Чувашской Республики состоялось ежегодное собрание Союза чувашских краеведов, на которое съехалось более 100 делегатов из разных районов и городов Чувашской Республики, а также из Ульяновской области и Республики Татарстан. Мероприятие открыл председатель Союза Сергей Сорокин, в своем выступлении он поблагодарил неутомимых исследователей родного края за плодотворную работу и пожелал дальнейших творческих успехов.

В торжественной обстановке было зачитано приветственное письмо Почетного председателя Союза чувашских краеведов Виталия Станьяла, в котором он наметил план дальнейшей работы организации. Так, к 100-летию со дня образования Общества изучения местного края планируется издать книгу по истории, современному состоянию и развитию краеведческого движения в Чувашии. О структуре и содержании будущего издания рассказала заместитель председателя Галина Соловьева, призвав всех краеведов принять активное участие в работе над книгой.

С отчётами о проделанной работе за 2018 год выступили представители районных и региональных отделений Союза чувашских краеведов: Валерий Романов (Красночетайский район), Герман Ларшников (Шемуршинский район), Маргарита Данилова (г. Канаш), Александр Семёнов (Республика Татарстан), Николай Казаков (Ульяновская область); учитель лицея № 44 г. Чебоксары Елена Леонтьева рассказала об «Особенностях топонимов Яндобинского сельского поселения Аликовского района Чувашской Республики», директор МБОУ "Калайкасинская СОШ им. А. Г. Николаева" Моргаушского района Татьяна Ершова в своём докладе уделила внимание "Воспитанию подрастающего поколения на основе традиций и культуры чувашского народа".

Стало доброй традицией ежегодно поощрять авторов лучших краеведческих изданий специальными дипломами. Об итогах конкурса за 2018 год рассказал член конкурсной комиссии, народный академик, писатель Станислав Отрыванов, обратив внимание авторов на часто допускаемые ошибки при оформлении книг (отсутствие Международного стандартного номера книги ISBN, УДК, ББК, аннотации и т.п.).

Победителями 2018 года стали:

Диплом имени М. Тинехпи (вручается победителю конкурса среди авторов энциклопедических справочников и энциклопедий, исследований по истории народов, регионов, районов, городов):

1. Эмилия Романова «Цивильск вчера и сегодня: историко-экономические очерки о городе, очерки о прекрасных людях».

2. Олег Востриков «Алатырь: историко-краеведческий».

Диплом имени К. Элле (присуждается авторам лучших книг по истории, культуре и достопримечательностям населенных пунктов, волостей (местных администраций), пособиям по развитию туризма, экологического и школьного краеведения):

1. Илья Левый «Ял тымарӗ: в 2-х книгах».

2. Людмила Васильева и Владимир Малов «Край известный и неизвестный: история деревни Маяк Канашского района».

Диплом имени А. Милли (присуждается авторам лучших книг по освещению жизни и творчества видных людей, истории хозяйств, учреждений, предприятий, организаций, за исследования военно-патриотической темы, рецензии и освещение в СМИ проблем краеведческого движения, освещение историко-культурных и краеведческих событий):

1. Владимир Плотников «Янтиковской школе - 130 лет».

2. Николай Лоскутов «Родник знаний: документальная повесть: (к 100-летию со дня открытия Порецкой средней школы)».

3. Владимир Беляев «Герой Советского Союза А. Ф. Беляев, 1908-1943: воспоминания, документы и фотографии, стихотворные произведения, посвященные А. Ф. Беляеву».

4. Геннадий Матвеев «История Орнарской школы».

Диплом имени Г. Вандера (выдается авторам за труды философско-социального направления, исследования по традиционной культуре, изучение, хранение и развитие духовно-нравственного наследия этносов, генеалогические разработки):

1. Эдуард Ушаков «Имена наших предков».

Самые активные краеведы, внесшие большой вклад в развитие чувашского краеведческого движения, удостоились званий «Почетный краевед» и «Заслуженный деятель этнокультуры». За успехи в изучении, сохранении, обогащении и популяризации историко-культурных и природных ценностей родного края председателю Ульяновского филиала Союза чувашских краеведов Николаю Казакову вручили орден им. Никиты Бичурина.

Украшением мероприятия стало выступление фольклорных коллективов Чебоксарского района «Шурӑмпуҫ» (художественный руководитель Леонид Захаров) и «Телей» (художественный руководитель Наталия Арсентьева).

Фотоотчёт с мероприятия представлен в разделе «Сӑнсем/Фото» нашего сайта.

Пӗлмелли татах нумай, чарӑнса тӑрас ҫук

16.03.2019 14:07
Пӗлмелли татах нумай, чарӑнса тӑрас ҫук

(Чӑваш таврапӗлӳҫисен Пухӑвӗнче 2019 ҫулхи пушӑн 16-мӗшӗнче вуласа пама Союз ертӳҫин ҫумӗ Галина Соловьева ыйтнипе Виталий Станьял ҫырнӑ сӑмах)

Пуху делегачӗсем! Сире саламласа тата республикӑри районсенче, Чӗмпӗрпе, Оренпур, Самар облаҫӗсенчи, Тутарстан, Пушкӑртстан, Мускав, Питӗр тата ытти ҫӗрсенче пурӑнакан чӑваш таврапӗлӳҫисене тав туса, чунтан пехиллетӗп.

Чӗрӗк ӗмӗрте калама ҫук пысӑк ӗҫ пулчӗ. Иртнӗ 2018 ҫулта та каялла чакмасӑр тӑрӑшрӑр. Унӑн пархатарӗ каярахпа тата ытларах палӑрӗ. Ун пирки сирӗнтен никам та ан иккелентӗр. Анчах халӗ тумалли те пайтах-ха. Халиччен пирӗн пӗрлӗх тытса пынӑ таврапӗлӳ ҫулне-йӗрне тата ҫитес вӑхӑтра мӗн тӑвасси ҫинчен калама ирӗк парӑр.

1. Тӑван ен, ял, район, республика, регионсен тӗпчевӗсемпе тивӗҫлипе мухтанма пултаратпӑр. Ку енӗпе чӑваш таврапӗлӳҫисем Раҫҫее тӗслӗх кӑтартрӗҫ. Тӗпчерӗмӗр, шырарӑмӑр, Хысна пулӑшӑвӗсӗрех паха кӗнекесем кӑлартӑмӑр. Ун пекки тата хӑш республикӑра пуррине эпӗ пӗлместӗп. Халӗ республикӑра хӑйсен энциклопедийӗсӗр е ун алҫырӑвӗсӗр район юлмарӗ. Таврапӗлӳҫӗсен кӑмӑлне курма пӗлнӗ район ертӳҫисене ӗмӗрлӗх сӑвап пултӑр. Пирӗн тав сӑмахне вӗсене киле ҫитсен ятарласах калӑр.

Хамӑрӑн пысӑк ӗҫре Чӑваш тавпӗлӳҫисен союзӗ Тӗпчев институчӗпе, краеведсем ҫуратса ӳстернӗ Чӑваш наци академийӗпе пӗр хушӑ килӗшӳ тупаймарӗ. Кӳршӗсем ҫине ҫаврӑнса пӑхӑр – Тутарстан, Мариэл, Удмурт республикисенче патшалӑхпа общество оргнизацийӗсем пӗрлешсе мӗнле хӑюллӑ утӑмсем тӑваҫҫӗ! Эпир вара пӗр-пӗрне ура хума пӑрахаймастпӑр. Тӗнче умӗнче намӑс.

Академин ӳсме вӑхӑт. Краеведени наукипе ҫырлахса лармалла мар, ытти гуманитари наукисене хӑвӑртрах ура ҫине тӑратмалла. Академие ҫавӑнпа йӗркеленӗ.

2. Вулавӑшсен таврапӗлӳ хастарлӑхӗ мухтава тивӗҫ. Ку тарана ҫитсе ман тӗле начар ӗҫлекен вулавӑшпа вулавӑшҫӑ лекмерӗ. Тӑван тавралӑха юратман ҫын вулавӑшра тытӑнса тӑраймасть. Кухаллӗн «Библиотека и краеведение» кӑларӑмӗсенче пӗтӗм теорипе практикине тӗплӗ ҫутатса пыраҫҫӗ. Мӗн тӗрлӗ ӗҫ ҫырса кӑтартмаҫҫӗ унта! Пирӗн наци вулавӑшӗ, Раҫҫейре маттуррисенчен пӗри пулнипе, асӑрханса юлнӑ. Союза нумай ҫулсем ирӗк ҫул уҫса пынӑшӑ пӗтӗм библиотекӑна Бичурин орденӗпе вымпелне парса чыслама сӗнетӗп.

3. Пирӗн татӑлнӑ туслӑх – вӗренӳ тӳри-шарипе. Миҫе министр улшӑнчӗ, таврапӗлӳ ӗҫне хаклама пӗлмерӗ. Ҫине тӑрса шкула «Культура и история родного края» кӗртрӗмӗр, вӗренӳ кӗнекисене хатӗрлерӗмӗр. Халӗ Елена Еньккан лайӑх кӗнекисем пур – анчах урокӗсем ячӗшӗн ҫеҫ юлчӗҫ.

Шкул краеведенийӗ – хальхи ҫивӗч ыйту. Истори, географи, биологи, экологи, литература тата ытти наукӑсен тӑван тавралӑхпа ҫыхӑннӑ курӑмлӑ ӗҫӗсем палӑрмаҫҫӗ. Туризмпа краеведени станцийӗ, кружоксем, походсемпе экскурсисем, слетсем, класс тулашӗнчи ытти ӗҫсем ҫукпа пӗрех. «Халӑх шкулӗ» журнал тӑван тавралӑх тӗпчевӗ пирки ҫырать, анчах шкулти ӗҫӗ-хӗлӗ ӑҫта. Чемен картинчи - Туризмпа краеведени центрӗнче - шкул тӗпчевҫисен икӗ е виҫӗ район тӗлпулӑвӗсене, республика семинарӗсене, вӗренӳ похочӗсене, ӑмӑртӑвӗсене тата ҫамрӑк таврапӗлӳҫӗсен слечӗсемпе фестивалӗсене йӗркелесе яма май пур. Ҫакна Вӗрентӳ министерствипе пӗрле пуҫлаймасан ҫӗнӗ Министра та, Союз ертӳҫине Сергей Сорокина та ҫитес суйлавпа шайлав съездӗнче (вӑл ҫитес ҫул пулмалла) ӳпкев сӑмахӗ тивессе пӗлсех тӑратӑп.

Шкул краеведенийӗн лайӑх тӗслӗхсем нумай. Тӗлӗнмелле пуян музейсем пур, хастар таврапӗлӳ-учительсем пур.. Вӗсене кам шута илмелле, кам пулӑшмалла, хӳтӗлемелле, хакламалла. Патшалӑх тӳрисене шанса тӑрӑпӑр, анчах ыйтӑвне хамӑрах хускатӑпӑр.

4. Тӑван Чӑваш ҫӗршывне тӗпчекенсен пӗрлӗхӗ 100 ҫул тултарнине кӗтсе илнӗ май, ятарласа ӗҫсем тума палӑртнӑ. Таврапӗлӳҫӗсен Союзӗн ӗҫне пӗтӗмлетекен кӗнеке кӑларас тетпӗр. Унта ХХ ӗмӗрте тата халь палӑрнӑ кашни таврапӗлӳҫӗ ячӗ вырӑн тупмалла тата районсенчи, регионсенчи пӗрлешӳсен сӑн-сӑпачӗ пулмалла. Интернет сайтӗнче пӑхӑр-ха, вырӑнти пӗрлешӳсен тытӑмне ҫӗнетесси курӑнать. Халех «о времени и о себе» отчет ҫыракан яваплӑ ҫынна кашни районтах уйӑрса, кӗнеке редколлегине кӗртсен аван пулатчӗ.

Чӑваш таврапӗлӳҫисен пӗрлӗхӗн Тӗп канашне, ӗҫтӑвкомне, Кӗрекине (президиумне) ҫӗнӗ ҫынсене кӗртме вӑхӑт. Районтан Кӗнеке редколлегине суйланӑ ҫынсенченех матуррисене Тӗп Канаша йышӑнма юрать. Нумай ҫулсем Союзра ӗҫтӑвкомпа кӗреке ҫыннисем Куратор тивӗҫӗсене туса пычӗҫ, районта ентешӗсемпе тӗлпулусем, ҫавра сӗтелсем ирттерчӗҫ. Ӗҫлӗ ҫыхӑну кирлех, ырӑ йӑлана пӑрахас ҫук.

5. Кун нумай та, ӗмӗр кӗске. Хамӑр тивӗҫе туллин пурнӑҫлама тӑрӑшӑпӑр, Тивӗҫлине пире патшалӑх мар, хамӑрӑн мӑнуксем хак парӗҫ.

В.П. Станьял

14.03.2019

Энциклопедии Шумерлинского района – быть!

06.03.2019 16:29
Энциклопедии Шумерлинского района – быть!

В администрации Шумерлинского района под председательством Главы администрации Льва Геннадьевича Рафинова состоялась встреча с активистами краеведческого движения города и района. В совещании также приняли участие зав. сектором культуры и архивного дела администрации Н.В. Николаева и директор библиотечной системы Р.А. Самарина.

Собравшимся была представлена информация о предстоящем праздновании 100-летия Чувашской автономии и 85-летия со дня основания района. Затем встреча перешла в формат диалога, в ходе которого обсуждались основные вопросы и направления развития краеведения. Особое внимание было уделено вопросам возможного выпуска издания по Шумерлинскому району и городу Шумерля. Путем голосования пришли к выводу, что это должна быть энциклопедия.

Лев Геннадьевич высказал свое мнение по этому вопросу и выслушал позиции краеведов, а также предложил на обсуждения вопросы создания «Энциклопедии», куда вошли бы работы местных краеведов и историков, касающиеся разных сфер и эпох. Многие изъявили желание принять участие в создании энциклопедии, которая стала бы единственной в своем роде на территории города и района. Первое рабочее совещание по данному вопросу с участием краеведов и историков запланировано на следующую неделю, где будет озвучена концепция энциклопедии, обсуждены организационные моменты, намечен план работы.

Источник: Муниципальное бюджетное учреждение «Централизованная библиотечная система Шумерлинского района»

Издана книга об истории чувашской станковой живописи

06.03.2019 09:53
Издана книга об истории чувашской станковой живописи

В Чувашском книжном издательстве увидела свет монография-альбом «Чувашская станковая живопись XX века». Автор издания, педагог и искусствовед Юрий Викторов представляет историю зарождения, становления и развития этого вида искусства.

На основе анализа произведений, созданных в XX веке мастерами кисти, исследователь показывает эволюцию основных жанров чувашской станковой живописи – исторического, бытового, портретного, пейзажного и натюрмортного. Автор монографии ссылается на более ранние исследования ведущих искусствоведов республики об истории чувашского изобразительного искусства, жизни и творчестве отдельных художников, обзоры художественных выставок.

XX век стал временем становления и развития чувашской станковой живописи. Чувашские художники успешно выступали в пейзажном жанре. Они воспевали родную природу, Волгу, сельские и городские мотивы, уголки нашей Родины. В живописном пейзаже лирические полотна соседствуют с монументально-эпическими. Есть пейзажи-символы и композиции с глубоким философским подтекстом.

Книга богато иллюстрирована фоторепродукциями из фондов Чувашского государственного художественного музея. Автор знакомит читателей с произведениями В.И. Агеева, А.А. и Л.М. Акцыновых, С.И. Алатова, Б.М. Белоусова, П.Г. Григорьева-Савушкина, Ю.А. Зайцева, Н.П. Карачарскова, П.Г. Кипарисова, А.А. Кокеля, А.И. Миттова, С.Н. Михайлова (Юхтара), В.Л. Немцева, Н.В. Овчинникова, В.П. Петрова (Праски Витти), А.П. Рыбкина, М.С. Спиридонова, А.М. Спиридоновой, Г.Г. Фомирякова, Э.М. Юрьева и др.

Новинка адресована широкому кругу читателей – искусствоведам, художникам, специалистам, изучающим духовную культуру чувашского народа.

Книга выпущена по решению ученого совета Чувашского государственного института гуманитарных наук. Редактор альбома – В.Н. Алексеев. Тираж новинки – 1000 экземпляров.

По материалам Чувашского книжного издательства

Вăрман-Çĕктерсем Йошкар-Олара

28.02.2019 13:58
Вăрман-Çĕктерсем Йошкар-Олара

2019 çулхи февралĕн 16-мĕшĕнче Вăрман-Çĕктер ял тăрăхĕнчи 46 хастар ир-ирех Хыркасси салине пуçтарăнчĕ. Туристсен хăтлă автобусĕ вĕсене Мари Республикин тĕп хули– Йошкар-Ола- тăрăх инçе çула илсе тухрĕ.

Уявсенче те, ĕçре те тăрăшуллă çынсене хавхалантарас шутпа Чӑваш таврапĕлÿçисен пӗрлӗхӗн председателĕ Сергей Сорокин çакăн пек мероприятие йĕркелерĕ. Йошкар-Олана çитме - 120 км. Çул çÿрев чи малтанах Шупашкар ГЭСĕн анлă кĕперĕ тăрăх Мари Республикине выртрĕ. Ăна Шупашкаркасси клубĕн ертÿçи Любовь Иванова ертсе пычĕ. Автобусри микрофонпа кашни ял çыннинех сăмах пачĕç. Çак йĕркесен авторне - чи малтан. Мари Республики маншăн тăванла республика пулса тăни çинчен, Йошкар-Олари политехника институчĕнче вĕреннĕ вăхăта тата Мари Республикин 1-мĕш Президенчĕпе Владислав Зотинпа тĕл пулнине аса илтĕм. Владислав Эльменьпе Зоя Аввакумовăн та (Станъял), Вера Семеновăн та (Хорнсор), Юлия Ивановăпа Зоя Мазяровăн та (Шупашкаркасси), Александр Селедкинпа Раиса Соминовăн та (Вăрманкасси), Мария Извановăн та сăмахĕ кăсăклă пулчĕ.

Йошкар-Олари Хĕрлĕ лапамра пире Ольга Муралева экскурсовод кĕтсе илчĕ. Ленин палăкĕпе Майоров Шкетан ячĕпе хиселенекен Мари драма театрĕ, политехăн "Волготех" университечĕн 1-мĕш корпусĕ, хăна çурчĕ пулнă, халĕ çынсен хваттерĕсем вырнаçнă çурт та хăйсен вырăнĕнчех. Йошкар-Ола юлашки 15 çул хушшинче палăрмаллах илемленнĕ, Атăлçи тăрăхĕнчи Европа хулине çаврăннă. Кунта Мари Республикине нумай çул хушши ертсе пынă Леонид Маркеловăн тÿпи пысăк. Чи малтанах экскурсовод пире "Йошкар-Ола кушакĕпе" паллаштарчĕ. Унăн тяппипе сăмсине сăтăрса, хăлхинчен вăрттăн сăмах каласа шутланă ĕмĕтсене пĕлтермелле иккен, унтан вĕсем пурнăçланасса шанмалла. Çак ырă йăла-йĕркене пурте пурнăçларĕç. Кушака 2007 çулта ăсталаса лартнă.

Йошкар-Ола (чăвашла- "хĕрлĕ хула") 1584 çулта Федор Иоанович (Иван Грозный ывăлĕ) чухне пуçланса кайнă. Когшага юхан шывĕ хĕрринче вырнаçнă май малтанах Царевококшайск унтан 1919-1929 çулсенче Краснококшайск ятлă пулнă. Хулара 270 пин çын пурăнать. Чи малтанах хулана çĕнетес ĕçсем Оболенский-Ногодковăн лапамĕнчен пуçланнă. Унта "Троеручница" Турă амăшĕн сехечĕ, хулан 1-мĕш çар пуçне Оболенский-Ноготков княçе тата Леонида епископа асăнса лартнă палăксем, "Патша" туппипе етрисене, икĕ пĕчĕк тупă курма пулчĕ. Турă амăшĕпе Республика лапамĕсем тата Сергей Чавайн бульварĕ те пур. Йошкар-Ола кремлĕн çÿллĕ, хĕрлĕ стенисем, шпилĕсемпе башнисем инçĕтренех куçа илĕртеççĕ, хула сумне ÿстереççĕ. Унăн 4 башни- Мускав, Чулхула, Хусан тата Псков кремлĕсен евĕрлĕ. Кремль картишĕнче Белоруç Республикин ярмăркки пырать. Çавăн пекех кунта тĕрлĕрен фестивальсем те тăтăшах ирттереççĕ. Когшага хĕрринчи çуртсене Итали, Голланди тата вырăс стилĕсемпе тунă. Вăрман-Çĕктер турисчĕсем Йошкар-Ола кремлĕн башнисемпе, Благовещени соборĕпе тата унăн башнипе, Гавриил Архангел палăкĕпе, Турă амăшĕ Марияпа пĕчĕк Иисуса асăнса лартнă палăкпа, Халăхсен туслăхĕн башнипе, Мария Медичи палăкĕпе, Троицкийпе Вознесенский, Успенский чиркĕвĕсемпе, Воскресенский соборĕпе, Петĕрпе Февроний часавайĕпе, вĕсене асăнса лартнă палăксемпе т.ыт. паллашрĕç. Патриарши лапамĕнче Шереметьево керменĕ (Юрино поселокенчи евĕр) вырнаçнă. Унта вырнаçтарнă "12 апостолсен сехечĕ"- тĕнчипе çук тĕлĕнтермĕш. 12 сехетре чиркÿ хорĕн кĕвви янраса кайнă хыççăн апостолсем пĕрин хыççăн тепри алăкран тухаççĕ, чи малта ашак çине утланнă Иисус Турă ертсе пырать. Композици юхăмĕ 7 минут çурă тăсăлать, унтан пурте тепĕр алăкран кĕрсе каяççĕ. Кашни кĕлетке 1,5 м çÿллĕш, тумĕсем те илемлĕ. Сехет кашни 3 сехетре курантсем çапса, кĕвĕ янраттарса çакăн пек сценкăпа савăнтарать. Ăна 2011 çулта ăсталанă. Лапама 2-мĕш Алексей патриарх палăкне лартнă пирки - Патриарший ят панă. Кĕперĕн тепĕр енче Федор патшан палăкĕ. Юнашарти илемлĕ керменте пукане театрĕ вырнаçнă. Кĕскен, курса çÿремелли тем чухлех пулчĕ. Кокшага урлă 8 кĕпер хывнă, вĕсенчен 5-шĕ çуран каçмалли кĕперсем. Вознесенский урамĕнче уçă "Юмах музейĕ" пур. Ăна Аркадий Столяров хула çынни пуçарса янипе ăсталанă. Александр Пушкинăн юмахĕсемпе Иван Крылов баснисен тата ытти авторсен сăнарĕсен кĕлеткисене урамрах курма тÿр килчĕ. Вутăшпипе Ăслă кушак йывăç çинче лараççĕ. Чăн-чăн юмах тĕнчине лекнĕн туйăнать.

Тимофей Евсеев ячĕллĕ наци музейĕпе Екатерина Рыбаковăпа Светлана Жучкова экскурсоводсем паллаштарчĕç. Музейăн куравĕсем 3 этажра вырнаçнă. 2-мĕш этажри 1-мĕш экспозици- "Çут çанталăк" çинчен каласа парать. Куракансем чи малтан Сохатый текен пăшисен çемьпе паллашаççĕ. Мăнаçлă Пăши Йошкар-Ола гербĕнче те пур. Упа, кашкăр, çÿлевçĕ т.ыт. чĕрчунсемпе кайăксен кĕлеткисене куртăмăр. Чи пысăк кайăк- Беркут - 6,5 кг таять пулсан, ухутара 20 кг таякан чĕрчуна çĕклесе кайма пултарать. Чи пĕчĕкки - королек кайăк 10-15 гр кăна таять. Неясть тăмана пуçĕ 270 градус таран çаврăнма пултарать. 3-мĕш этажри 2-мĕш экспозици- "Юхан шывпа кÿлĕсенчи тата çыран хĕрринчи" чĕрчунсемпе паллашма май парать. Тĕрлĕрен пулăсем, хур -кăвакал кĕлеткисене куртăмăр. Кунта хир сысни çемьи, йĕтĕр, арлан, мулкач, чĕрĕп т. ыт. чĕрчунсеме кайăксен кĕлеткисем пур. 3-мĕш залра - "Этнографи залĕ". Унта Туçи, Уй-хир тата Хĕвел тухăç мари халăхĕсен 19-20-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнчи пурнăçĕпе йăла-йĕркине сăнласа панă. Хăш-пĕр тĕрĕсемпе, ĕçпе уяв хатĕрĕсем чăвашсенни пекех. Залра, хĕрача çуралсан ăна ят хуни, пÿртре пăхса çитĕнтерни, ĕçлеме, пир станокĕпе кавир тĕртме, тĕрлеме вĕрентни, качча кайма хатĕрленни, хĕр çураçни, çăварни (пирĕнни пекех ячĕ те), çветкесем çÿрени, апат-çимĕç хатĕрлени, туй ирттерни, çĕнĕ çемье пурнăçĕ, пулă тытни, кĕпе çуни, сунара çÿрени, пыл-хурт ерчетни, юлашки çăла ăсатни, кĕркуннехи тав тунă йăлана т.ыт. курса тĕлĕнтĕмĕр. Унтан туристсем сăн ÿкерĕнчĕç, сувенирсем туянчĕç.

"Çул çÿревпе питĕ кăмăллă, архитектура илемлĕ, пуян, курса çÿремелли пур", - терĕ кăмăллăн Шупашкаркасси ял старости Роза Бычкова. "Эпир телейлĕ çынсем, мари халăхĕн йăли-йĕркипе паллашрăмăр. Мана питĕ килĕшрĕ", - пĕлтерчĕ Любовь Иванова. Çÿл çÿревпе Атăлъялти Алина Прокопьевăпа Надежда Никифорова та Хорнсорти Вера Семеновăпа Наталья Олангина та кăмăллă юлчĕç. Каяллахи çул тата хаваслăрах иртрĕ. Хыркасси Йошкар-Ола çул çÿревре пулса, нумай курса çаврăннă Вăрман-Çĕктер çыннисем вăрăм çула кĕскетсе юрă хыççăн юрă шăрантарчĕç.

Николай Смирнов, Атăлъял

Страницăсем: 1, 2, 3, 4, 5, [6], 7, 8, 9, 10, 11, ... 67